ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ

στην αρχή ο φασισμός έρχεται για τους άλλους

μετά για όλους…

«…Κάτι τέτοιο ήταν δυνατό να συμβεί. Και παραμένει δυνατό να ξανασυμβεί ανά πάσα στιγμή. Η λησμονιά είναι συνώνυμη της ενοχής..»

Καρλ Γιάσπερς (Γερμανός φιλόσοφος, για το φασισμό και τα εγκλήματα των ναζί)

Ολοκαύτωμα:

  • κάτι που καίγεται ολοκληρωτικά

  • φοβερή καταστροφή και μαζικοί θάνατοι

  • ο υποκινούμενος από το κράτος συστηματικός διωγμός και η γενοκτονία διαφόρων εθνικών, θρησκευτικών, κοινωνικών και πολιτικών ομάδων κατά την διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου από τους Ναζί και τους συνεργάτες του.

Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού

Η σημαίνουσα γεωγραφική θέση της Βοιωτίας στο πλαίσιο του ενιαίου Νομού Αττικοβοιωτίας και τμήματος της τότε νευραλγικής εθνικής οδού Αθηνών-Ιωαννίνων που διερχόταν από τη Βοιωτία μέσω Βιλλίων-Δεσφίνας-Αράχoβας, έπαιξε ιδιαίτερο ρόλο σε όλη την δεκαετία του ’40. Με την έναρξη της Κατοχής (Μάιος 1941), στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος των κατακτητών βρέθηκε η αχανής έκταση της Κωπαïδας, τη φρούρηση της οποίας ανέλαβαν οι Ιταλοί(ένας λόχος πεζικού) με έδρα την Αλίαρτο. Η κυριαρχία, βέβαια, ανήκε στους Γερμανούς, οι οποίοι χαρακτήρισαν την έκταση των 241.000 στρεμμάτων που είχαν προκύψει από την αποξήρανση της λίμνης και τις αγροτικές αποθήκες, τους σταύλους, τα οχήματα και το ζωικό κεφάλαιο (άλογα, κοπάδια αιγοπροβάτων και βοοειδών) «λεία πολέμου» και τοποθέτησαν επικεφαλής των εγκαταστάσεων τον Χανς Μάγιερ, ο οποίος προπολεμικά ήταν υποδιευθυντή της Αγγλικής Εταιρείας Κωπαΐδος και υπηρετούσε πλέον στη Βέρμαχτ με τον βαθμό του υπολοχαγού. Λόγω της σημασίας του χώρου, ο Μάγιερ αποτελούσε ένα είδος «μικροφεουδάρχη» με αυξημένες αρμοδιότητες και προσωπική εξουσία επί καλλιεργητών, αγροφυλάκων, και επί των ελληνικών τοπικών αρχών.

Εξαιτίας της «χρυσοφόρας» έκτασης της Κωπαΐδας, η Βοιωτία παρουσίασε από την έναρξη της Κατοχής έντονη δράση ληστρικών ομάδων..

Η «αρβανίτικη» εντοπιότητα των μαχητών προσέδωσε στον ΕΛΑΣ Αττικοβοιωτίας ομοιογένεια, επιχειρησιακή ικανότητα και κοινωνική επιρροή.

Η ιταλική συνθηκολόγηση (8 Σεπτεμβρίου 1943) σηματοδότησε την κλιμάκωση της εθνικοαπελευθερωτικής δράσης. Τα ξημερώματα της 9ης Σεπτεμβρίου, 400 μαχητές του Τάγματος Παρνασσίδας απέκλεισαν το ιταλικό τάγμα της Αράχοβας και απαίτησαν την παράδοση των όπλων. Την ίδια πρόθεση αφοπλισμού των Ιταλών είχε και το επίλεκτο γερμανικό 18ο Σύνταγμα Ορεινών Κυνηγών. Με βολές όλμου, τα οχήματα ακινητοποιήθηκαν και ξεκίνησε μια σφοδρότατη μάχη κοντά στα τελευταία σπίτια της Αράχοβας. Το γερμανικό τμήμα αμύνθηκε, σύντομα όμως υπερφαλαγγίστηκε από ένα λόχο ανταρτών της Λιβαδειάς (ΙΙΙ Τάγμα του 34ου Συντάγματος) και ένα ετερόκλητο πλήθος μαχητών από Δαύλεια, Δίστομο και Στείρι.
Από τους 120 περίπου Γερμανούς επέζησαν μόλις 25, ενώ οι Έλληνες είχαν 7 νεκρούς, οι περισσότεροι «αυτοχειροτονημένοι» πολεμιστές της Αράχοβας. Δεκαπέντε φορτηγά οχήματα-λάφυρα μεταφέρθηκαν στο
Κυριάκι κάτω από τις επευφημίες των κατοίκων, ενώ ο αφοπλισμός του ιταλικού τάγματος στη Δεσφίνα συμπλήρωσε μια ανεπανάληπτη νίκη. Είναι ενδεικτικό του κλίματος εκείνων των ημερών πως στις 10 Σεπτεμβρίου οι Γερμανοί απαγχόνισαν δέκα νεαρούς αντιστασιακούς στη Λιβαδειά θεωρώντας πως επέκειτο ένοπλη εξέγερση στην πόλη!

ΒΟΙΩΤΙΑ Ένας αιματοβαμμένος νομός

Οι τοπικές εκκαθαρίσεις των Γερμανών από τον Νοέμβριο έως τον Ιανουάριο ήταν συνεχείς, παρά τις επιτυχίες της Αντίστασης. Το πρωί της 7ης Δεκεμβρίου 1943, το αυτοκίνητο του Χανς Μάγιερ δέχτηκε επίθεση έξω από την Αλίαρτο. Από τα πυρά σκοτώθηκε η σύζυγος του Μάγιερ, γεγονός που πλήρωσαν με τη ζωή τους δέκα Έλληνες(5 όμηροι των στρατοπέδων Θηβών και Υπάτου (Σίρτζι) και 5κάτοικοι της Αλιάρτου). Παρά τα αντίποινα, η αντάρτικη δράση εντάθηκε και στη Βοιωτία του 1944 καταγράφηκαν οι μαζικότερες ίσως εκτελέσεις αντιποίνων στην νότια Ελλάδα. Τη νύχτα της 7ης Ιανουαρίου 1944, μια ομάδα του ΙΙΙ/34 Τάγματος Λιβαδειάς επιτέθηκε στη Βρασταμίτα (Υψηλάντης) και σκότωσε δύο Γερμανούς υπαξιωματικούς. Την επόμενη ημέρα, 50 άτομα τουφεκίστηκαν μέσα στο χωριό. Με γερμανική διαταγή απαγορεύτηκε αυστηρά η κατάθεση στεφάνων, η σταυροθεσία και η τέλεση μνημοσύνου για τα θύματα. Ακολούθησαν δύο λουτρά αίματος: Στις 26 Απριλίου, 117 αντιστασιακοί όμηροι, κρατούμενοι των φυλακών Λιβαδειάς και κάτοικοι της περιοχής, θερίστηκαν από τα γερμανικά πολυβόλα στη θέση «Καρακόλιθος» Λιβαδειάς (στο σημείο που την προηγούμενη 5 αξιωματικοί των Ες-Ες είχαν σκοτωθεί σε ενέδρα του ΕΛΑΣ) . Η ναζιστική τρομοκρατία δεν έπνιγε λιγότερο τα αστικά κέντρα. Τον Απρίλιο του 1944, το γερμανικό φρουραρχείο Λιβαδειάς απείλησε τους κατοίκους με αδιάκριτες εκτελέσεις εάν συνεχιζόταν η δράση «κομμουνιστικών» ομάδων στην πόλη.

Παρά την τρομοκρατία, οι αντάρτικοι σχηματισμοί παρέμεναν ανέπαφοι και συνέχισαν να ελέγχουν μεγάλο μέρος της βορειοανατολικής Αττικοβοιωτίας, τον Ελικώνα και τα παράλια του Κορινθιακού, ενώ οι γερμανικές αρχές ανησυχούσαν για τις συνεχείς δολιοφοθορές στη σιδηροδρομική γραμμή από ομάδες δυναμιτιστών. Ακόμα και η διάρκειας δύο εβδομάδων επιχείρηση «Sommergewitter» (Καλοκαιρινή καταιγίδα) στον Ελικώνα (Απρίλιος 1944), στην οποία συμμετείχαν 1.000 άνδρες της 4ης Αστυνομικής Μεραρχίας των Ες-Ες, κόστισε τη ζωή σε μόλις έξι αντάρτες και πέντε πολιτικά στελέχη. Στους τελευταίους και ο γραμματέας της Περιφερειακής Επιτροπής του ΚΚΕ Λιβαδειάς, Πάνος Οικονομίδης («Νότης») από την Καισαριανή της Αθήνας, ο οποίος εκτελέστηκε στις 27 Ιουνίου στην Άνω Σούρπη Λιβαδειάς μαζί με τον γραμματέα της Επαρχιακής Επιτροπής Λιβαδειάς «Αντώνη» και άλλα τρία κομματικά στελέχη. Μετά από σύγκρουση μονάδας των Ες-Ες με δυνάμεις του ΙΙΙ/34 Τάγματος του ΕΛΑΣ, οι Γερμανοί προέβησαν στη μαζική δολοφονία των κατοίκων στο Δίστομο και στο Καλάμι, ένα αποκορύφωμα της ναζιστικής βαρβαρότητας σε βάρος του άμαχου πληθυσμού.

Τα χωριά -θύματα των Ναζί

Η αφίσα για την εκδήλωση στον χώρο Terra Libera της Λιβαδειάς, 5 Μαϊου 2014, για τα Βοιωτικά Ολοκαυτώματα περιείχε τον χάρτη των Ολοκαυτωμάτων. Το αίμα των αθώων θυμάτων ζητά δικαίωση. Ο αριθμός των εκτελεσθέντων ποικίλει ανάλογα το χωριό.

  • Δίστομο-Μαρτυρικό Χωριό

  • Καλάμι-Μαρτυρικό Χωριό

  • Καρακόλιθος

  • Κυριάκι

  • Ζερίκι

  • Δαύλεια

  • Λιβαδειά

  • Αράχωβα

  • Στείρι

  • Ορχομενός

  • Αλίαρτος

  • Χώστια

  • Θίσβη

  • Θήβα

  • Δερβενοχώρια.

Τα εγκλήματα που διεπράχθησαν κατά την Κατοχή στην περιοχή μας είναι πολλά. Τα προαναφερθέντα είναι ενδεικτικά.

Ο ρόλος της εκπαίδευσης είναι πολύ σημαντικός. Κατά καιρούς έχει υποστηριχθεί η ένταξη των γερμανικών εγκλημάτων κάθε περιοχής στο πρόγραμμα των μαθημάτων των σχολείων του κάθε νομού.

Η Λιβαδειά, λόγω της γεωγραφικής της θέσης, αποτελεί σταυροδρόμι. Κατά καιρούς υπέστη την κατοχή πολλών κατακτητών. Το ίδιο συνέβη και στην διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, όπου βίωσε την θηριωδία των Ναζί.

Η Κατοχή αποτελεί μια οπό τις πιο ζοφερές περιόδους της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Ο λαός μας, εξαντλημένος από την πολεμική εποποιία του 1940, ήτο αναγκασμένος να αντιμετωπίσει την εισβολή των κατακτητών, το πρόβλημα της επιβίωσης, την πείνας, τις εκτελέσεις, τα βασανιστήρια και τις καταστροφές.

Η ζώνη ελέγχου των Ιταλών περιλάμβανε περίπου τα 2/3 της Ελλάδας. Η Ιταλική κατοχή υπήρξε επίσης ιδιαιτέρως σκληρή κυρίως στις περιοχές όπου οι Ιταλοί στόχευαν μελλοντικά να προσαρτήσουν στο κράτος τους. Έχοντας οι Ιταλοί δικά τους σχέδια για την επαναχάραξη των συνόρων στα Βαλκάνια, προωθούσαν σχέδια διαμελισμού της Ελλάδας. Λόγω της κατοχής των περισσότερων περιοχών της ελληνικής υπαίθρου, οι Ιταλοί αντιμετώπισαν πρώτοι το αυξανόμενο κίνημα εθνικής αντίστασης. Μεγάλες καταστροφές προκαλούσαν οι ιταλικές φάλαγγες που κινούνταν στην ελληνική ύπαιθρο. Μετά την συνθηκολόγηση της Ιταλίας το 1943 η Ιταλική ζώνη πέρασε στα χέρια των Γερμανών.

Εθνική Αντίσταση: Μετά την τριπλή κατάληψη της Ελλάδας από τους Γερμανούς, Ιταλούς και Βούλγαρους ο δοκιμαζόμενος ελληνικός λαός αναζητούσε τρόπους αντίστασης. Πρώτη πράξη αντίστασης υπήρξε το κατέβασμα της γερμανικής σημαίας από τον βράχο της Ακρόπολης των Αθηνών, τη νύχτα της 30ής Μαΐου 1941, από δύο νεαρούς φοιτητές, τον Μανώλη Γλέζο και τον Απόστολο Σάντα. Η ανάγκη για οργάνωση της αντίστασης οδηγεί στην ίδρυση αντιστασιακών ομάδων.

Συνεργασία με τους κατακτητές: Υπάρχει και η άλλη όψη της δράσης των Ελλήνων κατά τη διάρκεια της κατοχής, αυτή της συνεργασίας με τους κατακτητές. Ένας αριθμός Ελλήνων συνεργάστηκε και υπηρέτησε τους κατακτητές. Πίσω από τη στάση τους κρύβονταν άλλοτε ιδεολογική ταύτιση με τον ναζισμό

και άλλοτε καιροσκοπισμός και υλικά κίνητρα. Προς το τέλος της κατοχής ένας ακόμα λόγος που ώθησε ένα μέρος των Ελλήνων σ’ αυτή τη στάση ήταν ο αντικομουνισμός που καλλιεργήθηκε από τους Γερμανούς και από τους Άγγλους. Στις 12 Οκτωβρίου 1944 αποχώρησαν και οι τελευταίοι Γερμανοί από την Αθήνα, γεγονός που σηματοδοτεί το τέλος της κατοχής της Ελλάδας. Με την αποχώρησή τους χιλιάδες πολίτες πλημμύρισαν τους δρόμους και τις πλατείες της πόλης πανηγυρίζοντας. εμφύλιος πόλεμος, που υπήρξε συνέπεια του διχασμού που άρχισε να αναπτύσσεται κατά τη διάρκεια των τελευταίων χρόνων της κατοχής.

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Πληροφορίες περί του Ολοκαυτώματος δύναται να βρει κανείς στα κάτωθι αρχεία:

  • Υπουργείο Εξωτερικών Ελλάδος: Φάκελοι “Ναζιστές Εγκληματίες Πολέμου”, όπου εμπεριέχεται η αλληλογραφία του Έλληνα Εκπροσώπου στο Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών και του Ελληνικού Εθνικού Γραφείου Εγκλημάτων Πολέμου(Greek National War Crimes Office).

  • Γερμανοελληνικό Ταμείο για το Μέλλον”

Ιδρύθηκε το 2014 από την γερμανική κυβέρνηση και υπάγεται στο Υπουργείο Εξωτερικών της Γερμανίας, από το οποίο χρηματοδοτείται με 1.000.000 Ευρώ τον χρόνο. Το μισό περίπου ποσό το διαχειρίζεται η Γερμανική Υπηρεσία Ακαδημαϊκών Ανταλλαγών(DAAD).

Πρόκειται για μία συνειδητή ομολογία με σκοπό την κοινή διαμόρφωση του μέλλοντος, χωρίς ωστόσο να αποστρέφουμε το βλέμμα μας από το παρελθόν. Έχουμε επίγνωση των φρικαλεοτήτων, που υπέστη ο ελληνικός λαός. Καθήκον της Γερμανίας είναι να διατηρήσει νωπές τις μνήμες.” Γιοαχιμ Γκάουκ (Ομοσπονδιακός Πρόεδρος Γερμανίας)

Πρόκειται επί της ουσίας για ένα “Ταμείο” που θα παρέχει χορηγίες προς τα Μαρτυρικά Χωριά και τις Μαρτυρικές Πόλεις για δράσεις και προγράμματα.” Ανγκελα Μέρκελ (Καγκελάριος Γερμανίας )

  • Μνήμες της Κατοχής στην Ελλάδα”

Στις 10 Ιουλίου 2018 η Εφημερίδα Tagespiegel δημοσίευσε άρθρο το οποίο αναφερόταν στο εγχείρημα του Freie Universitat Berlin για τη δημιουργία ψηφιακού αρχείου για την Γερμανική Κατοχή στην Ελλάδα. Το συγκεκριμένο αρχείο ονομάζεται “Μνήμες της Κατοχής στην Ελλάδα” και αποτελεί κοινή προσπάθεια του Freie Universitat Berlin και του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Το εγχείρημα χρηματοδοτήθηκε από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος και από το γερμανικό Ίδρυμα “Μνήμη, Ευθύνη και Μέλλον”. Εμπνευστής του είναι ο καθηγητής του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Χάγκεν Φλάισερ.

1-3-2014 ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΈνα έτος μετά την επανάκτηση από την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας των κυριαρχικών της δικαιωμάτων (με τις συμφωνίες του Λονδίνου που προέβλεπαν και την ένταξη της χώρας στο ΝΑΤΟ) πραγματοποιήθηκε, στα μέσα Μαΐου του 1956, η επίσημη επίσκεψη του προέδρου της Τέοντορ Χόυς (Theodor Heuss) στην Ελλάδα. Επρόκειτο για την πρώτη επίσημη επίσκεψή του σε ξένο κράτος από την ανάληψη των καθηκόντων του το 1949. Ο Γερμανός πρόεδρος συνοδευόταν από τον υπουργό των Εξωτερικών Χάινριχ φον Μπρεντάνο (Heinrich von Brentano) και άλλους Γερμανούς αξιωματούχους. Η ελληνική κοινή γνώμη παρακολούθησε με μεγάλο ενδιαφέρον τις επίσημες συναντήσεις. Οχι μόνο ο φιλοκυβερνητικός Τύπος, αλλά και αντιπολιτευτικοί κύκλοι και ενημερωτικά μέσα (με λίγες εξαιρέσεις) θέλησαν να υπερβούν τις επώδυνες μνήμες των βαρειών απωλειών του πολέμου και των αγριοτήτων της γερμανικής κατοχής, χαρακτηρίζοντας τον Γερμανό επισκέπτη ως «επιφανή λόγιο, δημοσιογράφο, εκδότη και συγγραφέα, μεγάλο δημοκράτη και έξοχο άνθρωπο», όπως επίσης «ευρεία διάνοια και θαυμαστή του κλασικού ελληνικού πνεύματος» και «παλαιό εγκάρδιο γνώριμο της χώρας αυτής, κατά την περίοδο του μεσοπολέμου».

Στη δημιουργία του κλίματος αυτού συνέβαλε και η στάση της μεταπολεμικής Δυτικής Γερμανίας απέναντι στην Ελλάδα. Οι νέοι ηγέτες της χώρας, θύματα και οι ίδιοι τις περισσότερες φορές του ναζισμού, κατέβαλαν προσπάθειες να εξαλείψουν από τη μνήμη των θυμάτων της χιτλερικής Γερμανίας το οδυνηρό παρελθόν.

Στην ενότητα αυτή θα βρείτε πληροφορίες σχετικά με τις εκδηλώσεις μνήμης και τιμής για τους πεσόντες ολοκαυτωμάτων στις περιοχές της Λιβαδειάς, Κυριάκι, Καλάμι και Δαύλεια.